hoop? valse?

medicijn tegen kanker?

17-01-2006, New Scientist
Andy Coghlan

Het lijkt bijna te mooi om waar te zijn: een goedkoop en simpel medicijn dat de meeste kankers doodt door hun “onsterfelijkheid” af te zetten. Het medicijn, dichlooracetaat (DCA) wordt al jaren gebruikt voor zeldzame stofwisselingziektes (o.a. ziekte van Huntington) en is dus relatief veilig. Er rust ook geen patent op, wat betekent dat het voor een fractie van de kosten van nieuw ontwikkelde medicijnen gemaakt kan worden.

Evangelos Michelakis en zijn collega’s van de Universiteit van Alberta in Edmonton, Canada testten DCA op menselijke kweekcellen buiten het lichaam en vonden dat het long-, borst- en hersenkankercellen doodde maar geen gezonde cellen. Tumoren in ratten, die opzettelijk met menselijke kanker waren geïnfecteerd krompen drastisch toen ze gevoerd werden met water waarin DCA was opgenomen gedurende een aantal weken.

DCA valt een unieke eigenschap van kankercellen aan: het feit dat ze hun energie in het gehele cellichaam produceren, in plaats van in gespecialiseerde celorganellen die mitochondrien worden genoemd. Dit proces, dat glycolyse wordt genoemd (vergisting) is inefficient en gebruikt grote hoeveelheden suiker.

Tot op heden werd aangenomen dat kankercellen de vergisting gebruiken omdat hun mitochondrien onherstelbaar beschadigd zouden zijn. Echetr Michelakis’ experimenten bewijzen dat dit niet het geval is., omdat DCA de mitochondrien weer wakker schudt in kankercellen. De cellen verschrompelden vervolgens vervolgens en stierven af (Cancer Cell, DOI: 10.1016/j.ccr.2006.10.020).

Michelakis stelt dat de omschakeling naar vergisting als energiebron optreedt als cellen midden in een abnormaal maar goedaardig klompje niet genoeg zuurstof krijgen om hun mitochondrien goed te kunnen laten functioneren (zie plaatje). Om te kunnen overleven, schakelen ze hun mitochondrien uit en gaan over op vergisting om aan hun energiebehoefte te kunnen voldoen. Kankercellen onderdrukken hun mitochondrien actief, dit geeft hun ook bescherming tegen vele standaard chemotherapien.

Cruciaal in dit verband is dat mitochondrien nog een andere taak in cellen hebben: ze activeren apoptose, dat is het proces waardoor (ab)normale cellen overgaan tot zelfmoord. Als cellen hun mitochondrien afzetten worden ze “onsterfelijk” , waardoor ze andere cellen in de tumor overleven en daardoor gaan overheersen. Zodra de mitochondrien door de DCA opnieuw gewekt zijn reactiveren ze de apoptose en geven de abnormale cel orders om te sterven.

”De resultaten zijn intrigrerend omdat ze wijzen op een belangrijke rol die mitochondrien spelen: ze geven kankercellen een eigenschap die gebruikt kan worden voor een kankertherapie” zegt Dario Altieri, directeur van het Universiteit van Massachusetts Kanker Centrum in Worcester.

Dit fenomeen kan wellicht ook verklaren hoe uitzaaiingen ontstaan. De vergisting produceert melkzuur, die de collageenmatrix die celweefsels bij elkaar houden kan afbreken. Dit betekent dat abnormale cellen los kunnen laten en naar andere plaatsen kunnen gaan, waar ze nieuwe uitzaaiingen veroorzaken.

Bijwerkingen van DCA zijn dat het pijn kan veroorzaken, een dof gevoel geven en problemen met lopen in sommige patienten, maar dit kan dat kan de moeite waard zijn als blijkt dat het effectief tegen alle kankers kan zijn.
De volgende stap is om klinische proeven met DCA te doen met mensen die kanker hebben. Deze onderzoeken, trials, moeten waarschijnlijk door goede doelen, universiteiten en regeringen betaald worden: farmaceuten zullen niet vlug betalen omdat ze geen geld kunnen verdienen met medicijnen die niet te patenteren zijn. De keerzijde is dat als DCA werkt, het eenvoudig te produceren zal zijn en heel goedkoop.

Paul Clarke, een kanker celbioloog van de Universiteit van Dundee in Engeland zegt dat de resultaten de huidige aanname aanvecht dat mutaties en niet de stofwisseling kankers veroorzaken. De vraag is “Wat is er eerst?”, zegt hij.

Zie ook: Stanford Universiteit